16e Eeuw
-
Hoe gildes macht kregen in de middeleeuwen
In middeleeuwse steden lag macht niet alleen bij adel en kerk. Achter werkplaatsen, markten en stadspoorten ontstond een andere machtsbasis: die van de gildes. Ambachtslieden en kooplieden organiseerden zich, bewaakten hun belangen en groeiden uit tot een bepalende factor in het stedelijke leven. Vanaf de elfde en twaalfde eeuw begonnen Europese steden te groeien. Handel nam toe, markten werden vaste ontmoetingsplaatsen en geld werd belangrijker dan land. In deze stedelijke omgeving ontstond een nieuwe groep die niet paste in het feodale systeem: ambachtslieden en kooplieden. Deze mensen waren geen horigen en geen edelen. Ze leefden van hun vak en van handel. Om zich te beschermen tegen concurrentie, willekeurige belastingen en…
-
Van handel tot geloof: hoe Indonesië islamitisch werd
Eeuwenlang was de Indonesische archipel een kruispunt van beschavingen. Hindoestaanse prinsen, boeddhistische monniken en Chinese handelaren lieten hun sporen achter. Toch is vandaag de dag de islam het dominante geloof in het land. Het is geen verhaal van veroveringen en zwaarden, maar van zeelieden, handel en zachte overtuiging. Rond het jaar 700 bestond Indonesië uit honderden koninkrijkjes verspreid over duizenden eilanden. De machtigste staten bevonden zich op Sumatra, Java en Sulawesi. Hun economie draaide op handel: specerijen, goud, en vooral peper trokken kooplieden uit India, China en het Midden-Oosten aan. Door die handel ontstonden culturele ontmoetingen. Hindoeïsme en boeddhisme kwamen vroeg aan via Indiase zeevaarders. Rijkdommen als Srivijaya en Majapahit…
-
Dirck Volkertszoon Coornhert en de strijd tegen dwangarbeid in de 16e eeuw
In de Gouden Eeuw van ontdekkingen en handel was er ook een andere ontwikkeling: steden begonnen gevangenissen en tuchthuizen in te richten. Het idee dat misdadigers verbeterd konden worden door arbeid, klonk modern. Maar Dirck Volkertszoon Coornhert, een humanist en denker uit de 16e eeuw, verzette zich fel tegen dwangarbeid en pleitte voor een menselijker aanpak. Vanaf de late 16e eeuw ontstond in steden als Amsterdam een nieuw strafsysteem: het Rasphuis. In plaats van alleen boetes, lijfstraffen of verbanning, werden misdadigers opgesloten en gedwongen tot zwaar werk. Ze moesten bijvoorbeeld hardhout raspen tot poeder voor verf, of monotone taken verrichten die lichamelijk uitputtend waren. Het idee was dat arbeid zowel…
-
De dansende plaag van 1518: Toen een hele stad bleef dansen tot de dood erop volgde
In de zomer van 1518 werd de stad Straatsburg getroffen door een bizarre crisis. Honderden mensen begonnen te dansen, zonder rust, zonder muziek — en velen van hen vielen uiteindelijk dood neer. Wat begon met één vrouw groeide uit tot een historisch mysterie dat wetenschappers nog steeds bezighoudt. Een vrouw begint te dansen In juli 1518 liep een vrouw genaamd Frau Troffea de straat op en begon te dansen. Niet uit vreugde, maar als in een trance. Ze bleef dansen, urenlang. Buurtbewoners dachten aan bezetenheid, maar na een paar dagen waren er al tientallen mensen die zich bij haar aansloten. Ze konden niet stoppen, hoe moe of gewond ze ook…
-
Het koninkrijk van Benin: een Afrikaanse kunstmacht vóór de komst van Europa
Lang voordat Europese kolonisten voet aan wal zetten in West-Afrika, bloeide er in het hart van de regio een rijk dat qua kunst, politiek en stedelijke organisatie tot de indrukwekkendste van het continent behoorde. Het koninkrijk van Benin, met zijn machtige Oba’s en wereldberoemde bronzen kunst, stond eeuwenlang symbool voor beschaving en macht. Het koninkrijk van Benin ontstond rond de 11e eeuw in wat nu het zuiden van Nigeria is. De oorspronkelijke bewoners waren de Edo-volkeren. Volgens hun traditie begon alles met de komst van een legendarische leider: Oranmiyan, een prins uit het naburige Ife, die werd uitgenodigd om de verdeeldheid in het gebied te beëindigen. Zijn zoon, Eweka I,…
-
Hoe Rusland Siberië veroverde: van Kozakken tot keizerlijke expansie
Siberië lijkt eindeloos en leeg, maar achter de uitgestrekte taiga en barre winters schuilt een van de grootste veroveringsverhalen uit de geschiedenis. In slechts een paar generaties breidde Rusland zich uit van de Oeral tot de Stille Oceaan. Wat begon met Kozakken en pelsjagers, eindigde in een keizerrijk dat Eurazië overheerste. Aan het begin van de 16e eeuw was Rusland nog een Europees koninkrijk. Moskou, de hoofdstad van het Russische tsarenrijk, keek richting het westen en werd omringd door vijanden: Polen, Litouwen, Zweden en de Krim-Tataren. Ten oosten van het rijk lagen onbekende gebieden, waar de bossen geen wegen kenden en de winters dodelijk konden zijn. Toch trok daar iets…
-
De onbreekbare wil van de Mapuche: 300 jaar verzet tegen de Spaanse kroon
Lang voordat Chili een republiek werd, vochten de Mapuche al een van de langst durende oorlogen uit die het Amerikaanse continent ooit heeft gekend. Geen andere inheemse groep wist zich zo lang te verzetten tegen de Spaanse veroveraars. Driehonderd jaar lang hielden ze stand – en dat deden ze op hun eigen manier, in hun eigen ritme, met hun eigen trots. Na de verovering van het Incarijk in het noorden, richtten de Spaanse conquistadores hun aandacht op het zuiden. In de jaren 1540 arriveerden ze in het huidige Chili, op zoek naar goud, landbouwgrond en nieuwe zielen om te bekeren. Maar wat ze aantroffen was geen rijk zoals dat van…
-
De Bloedraad van Alva: Angst en terreur in de Lage Landen
Met ijzeren vuist en doodvonnis na doodvonnis zette de hertog van Alva in de jaren 1560 de Lage Landen onder schrikbewind. Met zijn gevreesde Bloedraad maakte hij korte metten met iedere vorm van verzet. Wat begon als een poging tot controle groeide uit tot een periode van angst, onderdrukking en openlijk geweld. In de jaren 1560 rommelt het in de Nederlanden. Onder het bewind van koning Filips II van Spanje groeit de onvrede. Niet alleen over de hoge belastingen en de centralisatie van macht in Madrid, maar vooral over de strenge vervolging van protestanten. De Lage Landen zijn religieus verdeeld. De Reformatie heeft vaste voet aan de grond gekregen, en…
-
Hoe de Opstand begon: De explosieve start van de Tachtigjarige Oorlog
Bloed, geloof en opstand – de lont werd in de jaren 1560 aangestoken en zou leiden tot tachtig jaar oorlog. Dit is het verhaal van hoe een religieuze en politieke crisis ontaardde in een revolutionair conflict. In de zestiende eeuw maken de Nederlanden deel uit van een rijk dat zich uitstrekt van Peru tot Polen. Koning Filips II van Spanje is de heerser over dit rijk, maar zijn relatie met de Lage Landen is allesbehalve harmonieus. Filips is streng katholiek, centralistisch ingesteld en ziet de Nederlanden als een provincie die onderworpen moet worden aan zijn autoriteit. Koning Filips II van Spanje Voor jou, als inwoner van de Nederlanden in die…
-
Hoe een huwelijk en een erfenis de Nederlanden in Spaanse handen bracht
Wat we nu kennen als Nederland en België was ooit een lappendeken van graafschappen, hertogdommen en steden met hun eigen wetten en gebruiken. Dat deze regio uiteindelijk onder Spaanse heerschappij kwam te staan, was niet het resultaat van een militaire verovering, maar van een reeks strategische huwelijken, dynastieke erfenissen en politieke toevalligheden. In dit artikel ontdek je hoe de Nederlanden vanuit het Bourgondische tijdperk langzaam maar zeker in handen kwamen van het machtige huis Habsburg – en uiteindelijk onder Spaans bestuur belandden. In de 14e eeuw bestonden de Lage Landen uit een verzameling losse gebieden. Denk aan het graafschap Vlaanderen, het hertogdom Brabant, het graafschap Holland en vele anderen. Deze…
