De dansende plaag van 1518: Toen een hele stad bleef dansen tot de dood erop volgde

In de zomer van 1518 werd de stad Straatsburg getroffen door een bizarre crisis. Honderden mensen begonnen te dansen, zonder rust, zonder muziek — en velen van hen vielen uiteindelijk dood neer. Wat begon met één vrouw groeide uit tot een historisch mysterie dat wetenschappers nog steeds bezighoudt.

Een vrouw begint te dansen

In juli 1518 liep een vrouw genaamd Frau Troffea de straat op en begon te dansen. Niet uit vreugde, maar als in een trance. Ze bleef dansen, urenlang. Buurtbewoners dachten aan bezetenheid, maar na een paar dagen waren er al tientallen mensen die zich bij haar aansloten. Ze konden niet stoppen, hoe moe of gewond ze ook raakten.

De dansen waren geen vrolijke volksfeesten. Er was geen muziek, geen festiviteit. De dansers waren bezweet, uitgeput en vaak in paniek. Sommigen schreeuwden om hulp, maar hun benen bleven bewegen.

Van medelijden naar paniek

De stadsbestuurders dachten eerst dat de dansers zichzelf zouden uitputten en genazen zouden worden. Ze huurden zelfs muzikanten in en lieten een podium bouwen, in de hoop dat het dansen zou afnemen als het ‘gecontroleerd’ werd.

Tekening van Hendrik Hondius waarop drie door de plaag getroffen personen zijn afgebeeld

Het tegenovergestelde gebeurde: nog meer mensen begonnen mee te doen. Binnen enkele weken dansten er naar schatting 400 mensen. Sommigen stierven aan uitputting, hartaanvallen of beroertes. Straatsburg veranderde in een levende nachtmerrie.

Een dans zonder oorzaak

Wat veroorzaakte deze mysterieuze epidemie? Er zijn verschillende theorieën:

• Vergiftiging door moederkoorn (ergot), een schimmel op rogge die hallucinerende effecten kan veroorzaken — de voorloper van LSD.
• Massahysterie, veroorzaakt door stress, honger en bijgeloof in een periode van hongersnood en ziektes.
• Religieuze extase, waarin dans werd gezien als boetedoening voor zonden of goddelijke straf.

Geen van de theorieën is ooit definitief bewezen.

Het einde van de plaag

Na ongeveer een maand begon het dansen langzaam af te nemen. De overlevenden werden naar een heiligdom in de bergen gebracht, waar ze tot rust konden komen. De autoriteiten gaven toe dat hun aanpak het probleem erger had gemaakt.

De dansplaag verdween even plotseling als ze gekomen was.

Een herinnering aan de kracht van collectieve psychose

De dansplaag van 1518 is een van de best gedocumenteerde voorbeelden van massahysterie uit de premoderne tijd. Het herinnert ons eraan dat de menselijke geest, zeker onder druk, tot extreme gedragingen in staat is. En dat zelfs zonder internet of media, een hele samenleving in psychologische beroering kan raken — tot de dood erop volgt.