De eindeloze tocht van de Russische Baltische vloot tijdens de Russisch-Japanse Oorlog
In 1904 vertrok de Russische Baltische vloot uit Europa voor een onwaarschijnlijke missie: een tocht van duizenden kilometers naar Oost-Azië om de Japanse marine te bevechten. Wat begon als een wanhopige poging om het tij van de oorlog te keren, werd een epische reis vol logistieke rampen, politieke chaos en bizarre incidenten.
De oorlog tussen Rusland en Japan brak uit in 1904, voornamelijk om invloedssferen in Mantsjoerije en Korea. Rusland beschikte over een machtige landmacht, maar Japan had de modernere en beter getrainde vloot.
In de eerste maanden van de oorlog vernietigde Japan vrijwel de hele Russische vloot in het Verre Oosten, onder andere bij Port Arthur. Tsaar Nicolaas II besloot daarop zijn enige overgebleven maritieme troef in te zetten: de Baltische vloot, gestationeerd in Kronstadt bij Sint-Petersburg.
Een vloot zonder voorbereiding
De vloot stond bekend als log en verouderd. Veel schepen waren slecht onderhouden en bemand door onervaren rekruten. Daarnaast was de bevoorrading een nachtmerrie: steenkool was de brandstof van de oorlogsschepen, maar Rusland had geen overzeese koloniën om onderweg voorraden aan te vullen.
Toch vertrok de vloot in oktober 1904 onder leiding van admiraal Zinovi Rozjestvenski. De opdracht: een reis van meer dan 18.000 zeemijlen maken, om in Oost-Azië de strijd met Japan aan te gaan.
Het Dogger Bank-incident
Een van de eerste blunders vond al kort na vertrek plaats. Bij de Doggersbank, voor de Britse kust, schoten Russische schepen op wat zij dachten dat Japanse torpedoboten waren. In werkelijkheid waren het Britse vissersschepen.
Het incident leidde bijna tot oorlog met Groot-Brittannië. Londen was woedend en mobiliseerde de Royal Navy. Alleen door diplomatieke druk en Russische excuses werd een oorlog voorkomen, maar de reputatie van de vloot was internationaal direct besmeurd.
Een tocht vol absurditeiten
De reis verliep traag en chaotisch. Schepen waren overladen met kolen, soms tot het punt dat bemanningen nauwelijks konden bewegen. Er waren voortdurende mechanische problemen en ziektes verspreidden zich onder de matrozen.
De vloot deed havens aan in Frankrijk, Spanje, en later langs de Afrikaanse kust. Maar nergens was de ontvangst warm: de meeste landen waren neutraal en wilden niet openlijk Rusland bevoordelen. Het maakte de bevoorrading nog moeilijker.
Matrozen van de Baltische vloot aan land in Nossi Bé, Madagaskar in december 1904
Er deden zich ook bizarre incidenten voor. Zo trainden de Russen vaak tevergeefs met hun artillerie, waarbij soms eigen schepen of zelfs walvisachtigen werden beschoten, in de angst dat het Japanse torpedoboten waren.
Rond Kaap de Goede Hoop
Toen de vloot Kaap de Goede Hoop bereikte, had men nog steeds duizenden kilometers voor de boeg. Rozjestvenski wist dat de reis een uitputtingsslag werd, maar had geen keuze. Het idee om via het Suezkanaal te varen werd afgewezen, omdat de Britten daar de Russische vloot waarschijnlijk zouden tegenhouden.
Route van de Baltische vloot
Langzaam zette de vloot koers richting de Indische Oceaan. De reis werd gekenmerkt door misverstanden, muiterijen, en een voortdurende angst voor Japanse aanvallen die in werkelijkheid nooit kwamen.
De laatste etappe naar het Verre Oosten
In het voorjaar van 1905 bereikte de vloot eindelijk Oost-Azië. Tegen die tijd waren de bemanningen uitgeput en de schepen zwaar versleten. Toch marcheerde Rozjestvenski door, vastbesloten om de Japanse marine te ontmoeten.
Het moment van de waarheid kwam bij de Straat van Tsushima, tussen Korea en Japan. Daar wachtte de modernere, beter getrainde en beter voorbereide Japanse vloot onder admiraal Tōgō.
De catastrofe bij Tsushima
Op 27 mei 1905 vond de Slag bij Tsushima plaats. Het werd een van de meest vernietigende zeeslagen uit de moderne geschiedenis. De Russische vloot, na maanden van ontbering, werd bijna volledig vernietigd. Van de tientallen schepen die uit de Baltische Zee waren vertrokken, bereikte slechts een handvol Vladivostok.
De nederlaag was niet alleen militair, maar ook psychologisch en politiek rampzalig. Rusland verloor zijn status als grote maritieme macht, terwijl Japan internationaal aanzien won.
