De ontvoering van de paus: Napoleon vs. Pius VII
In 1809 gaf keizer Napoleon Bonaparte opdracht om de paus op te pakken. Midden in de nacht werd paus Pius VII uit het Vaticaan gesleept door Franse soldaten. Wat volgde, was een jarenlange machtsstrijd tussen het zwaard en het kruis, waarin een keizer de paus gevangen hield — en de paus weigerde te buigen.
Napoleon had in zijn opmars door Europa de pauselijke staten grotendeels geannexeerd. Hij had de paus nodig voor legitimiteit: de paus had hem immers in 1804 tot keizer gekroond. Maar Pius VII weigerde volledig ondergeschikt te worden. Hij protesteerde tegen Napoleons invloed op de kerk en zijn gedrag richting geestelijken.
Napoleon duldde geen tegenspraak. Toen de paus in juni 1809 opnieuw zijn onafhankelijkheid benadrukte, was het genoeg: de keizer gaf bevel hem op te pakken.
Een paus in ballingschap
In de vroege ochtend van 6 juli 1809 stormden Franse soldaten het Vaticaan binnen, pakten Pius VII op en brachten hem onder gewapend escorte naar Savona, een kustplaats in het huidige Italië. Hij kreeg nauwelijks communicatiemiddelen en stond onder strikt toezicht. De paus bleef echter weigeren om Napoleons kerkelijke beslissingen te ondertekenen.
Toen dat niet werkte, verplaatste Napoleon hem in 1812 naar Fontainebleau, in Frankrijk zelf. Daar werd hij als een soort trofee gevangengehouden in een keizerlijk paleis, waar hij onder druk werd gezet om zijn macht af te staan.
De paus buigt niet
Tot verbazing van velen hield Pius VII stand. Hij verzette zich passief, schreef brieven in het geheim en weigerde Napoleon geestelijke goedkeuring. Uiteindelijk tekende hij in januari 1813 een zogenaamd “concordaat van Fontainebleau” waarin hij akkoord ging met Napoleons eisen — maar hij herriep het al binnen twee maanden.
Zelfs als gevangene bleef de paus een moreel obstakel voor de keizer.
De val van Napoleon, de terugkeer van de paus
In 1814 viel Napoleon, en met zijn val kwam er ook een einde aan de gevangenschap van Pius VII. De paus keerde triomfantelijk terug naar Rome, werd onthaald als een martelaar en gebruikte zijn hernieuwde prestige om hervormingen in de kerk door te voeren.
Opmerkelijk: toen Napoleon in 1821 stierf in ballingschap op Sint-Helena, was het Pius VII die ervoor zorgde dat hij de laatste sacramenten kreeg en een christelijke begrafenis kreeg — een daad van genade richting zijn voormalige onderdrukker.
