Hoe de pizza de wereld veroverde: van Napels tot New York

Pizza is tegenwoordig overal. Je vindt het in diepvriesvakken, foodtrucks, vijfsterrenrestaurants en straatkiosken in elke uithoek van de wereld. Maar deze wereldwijde favoriet begon ooit als eenvoudig straatvoedsel in Zuid-Italië. De reis van de pizza vertelt een verhaal van armoede, migratie, innovatie en internationale smaakverslaving.

De pizza zoals we die vandaag kennen, vindt haar oorsprong in de arme wijken van Napels in de 18e en 19e eeuw. In deze havenstad leefden veel mensen in kleine woningen zonder eigen keuken. Op straat kochten ze goedkope maaltijden: platbrood met eenvoudige ingrediënten zoals reuzel, knoflook, zout, ansjovis of tomaat.

De toevoeging van tomaat – een toen nog vrij nieuwe groente uit de Nieuwe Wereld – bleek revolutionair. Oorspronkelijk dachten Europeanen dat tomaten giftig waren, maar in Zuid-Italië gingen mensen ermee experimenteren. En toen iemand de tomaat op platbrood smeerde, was de eerste stap richting pizza gezet.

De legende van de Margherita

In 1889 bezocht koning Umberto I met koningin Margherita de stad Napels. Volgens de overlevering wilde de kok Raffaele Esposito iets speciaals maken voor de koningin. Hij maakte een pizza in de kleuren van de Italiaanse vlag: rood (tomaat), wit (mozzarella) en groen (basilicum). De koningin zou het gerecht zo lekker hebben gevonden dat het sindsdien de naam “Pizza Margherita” kreeg.

Of dit verhaal helemaal klopt, is twijfelachtig. Maar het zorgde er wel voor dat pizza meer aanzien kreeg – het ging van volksvoedsel naar nationale trots.

Italiaanse migranten nemen pizza mee

In de late 19e en vroege 20e eeuw trokken miljoenen Italianen naar Amerika, vooral uit het zuiden van Italië. Ze vestigden zich in steden als New York, Chicago, Boston en Philadelphia. En ze brachten hun keuken mee – inclusief pizza.

Een illustratie uit 1830 van een pizzaiolo in Napels

Aanvankelijk was pizza vooral iets wat je in Italiaanse buurten vond, verkocht door migranten aan hun eigen gemeenschap. De eerste gedocumenteerde pizzeria in de VS was Lombardi’s in New York, opgericht in 1905. Hier werd pizza nog met houtoven gebakken en verkocht per stuk aan arbeiders.

Pizza wordt Amerikaans

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde alles. Amerikaanse soldaten die in Italië gevochten hadden, keerden terug met herinneringen aan de heerlijke pizza’s die ze daar gegeten hadden. Tegelijkertijd groeide het belang van gemakkelijke, snelle maaltijden in het opbloeiende Amerika.

Pizzaketens ontstonden snel: Domino’s (1960), Pizza Hut (1958), Little Caesars (1959). Ze maakten van pizza een goedkoop, toegankelijk en massaal geproduceerd product. De pizza werd aangepast aan Amerikaanse smaken: dikkere bodems, veel kaas, vlees en allerlei toppings zoals ananas, pepperoni of barbecue-saus.

Zo ontstonden varianten zoals de deep-dish pizza uit Chicago of de dunne, opgevouwen slice uit New York.

De globalisering van pizza

In de tweede helft van de 20e eeuw verspreidde pizza zich over de hele wereld. Via Amerikaanse fastfoodketens, maar ook via Italiaanse diaspora in Europa, Zuid-Amerika, Australië en Azië. Pizza werd een internationaal fenomeen.

In elk land kreeg het zijn eigen twist. In Japan vind je pizza met inktvis en mayonaise. In Zweden serveren ze pizza met banaan en curry. In Brazilië is er pizza met groene erwten. En in Nederland? Daar eet je pizza shoarma of pizza Hawaï.

Tegelijkertijd keerde ook de traditionele Napolitaanse pizza terug in het internationale straatbeeld, vaak als reactie op de commerciële ketenpizza’s. Authentieke pizzeria’s die werken met zuurdesem, buffelmozzarella en houtovens werden weer populair.

UNESCO erkent de Napolitaanse pizzabakker

In 2017 werd de kunst van het pizzabakken in Napels (“l’arte del pizzaiuolo napoletano”) erkend als immaterieel cultureel erfgoed door UNESCO. Daarmee kreeg de traditionele manier van pizza maken – met de hand uitgerold deeg, lang gerezen, gebakken in een houtoven op hoge temperatuur – internationale bescherming en erkenning.

Deze erkenning liet zien dat pizza méér is dan een snelle hap: het is vakmanschap, cultuur en erfgoed.

Pizza als sociaal bindmiddel

Pizza is niet alleen een gerecht, het is een sociaal ritueel. Je eet het met je handen, je deelt het met vrienden, je bestelt het op feestjes of tijdens filmavonden. Het past zich aan aan elke situatie en elke cultuur.

Of je nu kiest voor een diepvriespizza, een zelfgemaakte versie of een luxe pizza met truffel en burrata – je eet iets met een geschiedenis van armoede, migratie, oorlog, commercie en trots.

En die geschiedenis zit vaak verstopt onder een laagje gesmolten kaas.